Đi Chùa Bà nghĩ về "Phúc Đức Tại Mẫu"

 
 
 

Tôi đã từng đi thăm nhiều Chùa Bà Đền Bà Phủ và thấy rằng hầu hết các đền chùa này đều thờ những cô gái phụ nữ có tình duyên trắc trở hoàn cảnh đặc biệt có khi chết trẻ. Sau khi chết họ không oán hận nhân gian mà phù hộ cho người trần thế tránh được tai ương có sức khỏe thành công nên được lập đền chùa. Các đền chùa này có thể kể đến như như Chùa Bà đen (Tây Ninh) Chùa Dinh Cô (Vũng Tàu) Đền Bà Đế (Hải Phòng) Chùa Bà Bình Dương (thờ Thiên Hậu)...

  Tuy nhiên còn có riêng một số đền chùa khác cũng thờ người phụ nữ nhưng là những người phụ nữ đã được làm mẹ nuôi con có sự nghiệp...Đó là những đền chùa thờ Mẫu. Ở Việt nam thờ Mẫu là một đạo là tín ngưỡng. Thờ mẫu khởi đầu từ việc thờ Quốc Mẫu Âu Cơ rồi đến các đời sau Mẫu hóa thân vào các phụ nữ đặc biệt khác như Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Liễu Hạnh đã trải qua thời con gái rồi lấy chồng sinh con làm mẹ làm chủ gia đình trưởng một cộng đồng bà có làm thơ nắm rõ đạo lý biết chữa bệnh cứu nhân độ thế rồi trở thành một vị thánh được dân tôn thờ. Từ một người trần rồi trở nên linh hiển được coi là vị thánh thứ tư trong tứ bất tử của thần linh Việt Nam gồm Tản Viên Sơn Thánh Phù Đổng Thiên Vương và Chử Đồng Tử.

  Dù có rất nhiều truyền thuyết lý giải về tín ngưỡng thờ Mẫu nhưng tôi tin vào thuyết cho rằng : gốc rễ sâu sa của tín ngưỡng này là chế độ "Mẫu hệ" từ nguyên thủy. Đến khi xã hội phát triển hơn người đàn ông trở thành trụ cột gia đình chế độ "Phụ hệ" ra đời. Tuy chế độ mẫu hệ không còn nhưng tín ngưỡng thờ Mẫu không bị mất đi mà dường như ngày càng được dân gian hóa và càng đi sâu vào cuộc sống con người.

  Tại sao vậy ? có phải từ trong sâu thẳm tiềm thức người ta nhớ mình được bú mớm được thừa hưởng điều tốt lành may mắn từ người mẹ từ cách ăn ở cư xử từ sự giáo dục của người mẹ mà ra. Đó chính là  "Phúc Đức tại Mẫu". Tuy có người không nói ra người chưa hiểu ngọn ngành người chỉ nhớ qua loa nhưng con cái hưởng đức mẹ chồng nhờ đức vợ là một điều đã hiển hiện rõ ràng như trong bức đại tự cổ thời Hậu Lê đến nay vẫn còn ở chùa Hưng Phúc.

Nếu hiểu đơn giản một người có phúc là có sức khỏe tốt có sự nghiệp thành công có hạnh phúc trong gia đình...thì những yếu tố đó phụ thuộc nhiều vào người mẹ. Phúc đức con cái nhận được từ người mẹ bắt đầu từ khi mang thai. Người mẹ nuôi tế bào đã tác hợp âm dương trong 9 tháng 10 ngày. Để cho con sức khỏe người mẹ cẩn trọng từng bước đi từng lời nói to tránh từng cơn gió mạnh không dám ăn gì độc tránh nghe những lời buồn bã. Cách nuôi và dạy con từ trong bào thai gọi là thai giáo đã được Trình Di là một bậc Tống nho nổi tiếng viết trong Minh đạo gia huấn.

Khi con ra đời mẹ là người cho bú mớm nâng niu. Khi con biết gọi cha gọi mẹ biết nói biết hờn người mẹ chính là thầy dạy đầu tiên hình thành nhân bản nơi đứa con. Một vị thánh sáng lập Dòng Chúa cứu thế nói : "Tất cả những gì tôi có đều do mẹ tôi ban cho".  Từ thời Lê những đứa con nhận được từ mẹ sự giáo dục theo cách trong " Gia huấn ca" (một tác phẩm được coi là của Nguyễn Trãi) đó là yếu tố đầu tiên để có một sự nghiệp.

Ngày con đã biết chơi biết chạy
Đừng cho chơi cầm gậy trèo cao
Đừng cho chơi búa chơi dao
Chơi vôi chơi lửa chơi ao có ngày.

Lau cho sạch không hay dầm nước
Ăn cho vừa đừng ước cao lương
Mùa đông tháng hạ thích thường
Đừng ôm ấp quá đừng suồng sã con.
Dạy từ thuở hãy còn trứng nước

Yêu cho đòn bắt chước lấy người
Trình thưa vâng dạ đứng ngồi
Gái trong kim chỉ trai ngoài bút nghiên.
Gần mực đen gần đèn thì sáng
Ở bầu tròn ở ống thì dài
Lạ gì con có giống ai
Phúc đức tại mẫu là lời thế gian.

 Quan niệm từ  xưa đến nay là gia đình có Phúc là phải đông con cái. Con mình đẻ ra và con mình tìm về - dâu rể. Phúc đức gia đình là do người mẹ đã có đóng góp lớn để tìm được dâu hiền rể thảo cư xử đúng để con nhà người trở thành con mình.

Tuổi cả khôn hôn nhân trạch phối
Giàu đừng tham khó đói chớ nề
Dâu hiền rể thảo tìm về
Xem tông xem giống kẻo mê mà lầm.
Xử với rể một niềm kính trọng
Dù dở hay đừng giọng mỉa mai
Với dâu dạy bảo phải lời
Bắt khoan bắt nhặt biết ai cho vừa!

  Những người phụ nữ  "vượng phu ích tử"  mang lại những điều tốt lành cho chồng cho con là một biểu hiện khác của "Phúc đức tại mẫu". Người xưa vẫn nói "lấy vợ hiền hòa làm nhà hướng nam". Cất nhà hướng nam hè thì mát mẻ đông thì ấm cúng. Người đàn bà trong nhà không phải là gió nhưng sự hiền dịu mềm mỏng của họ sẽ làm mát gia đình hóa giải được mọi mối bất hòa. Hãy nghe người đàn bà xưa thủ thỉ khuyên giải chồng:

Vợ chồng ta tơ hồng vấn vít
Nhân duyên này bà nguyệt khéo xe.
Trình anh thân thiếp vụng về
Yêu thì nên tốt chớ nề ngu si.

Quản bao lỗi nọ lầm kia
Chiều thanh vẻ quí dám bì được đâu.
Thiếp vâng lời dạy trước sau
Nguyện xem then khóa giữ hầu áo khăn.
Trước là thờ phụng tiền nhân

Sớm thăm tối viếng ân cần đỡ anh.
Bốn phương chàng hãy kinh doanh
Dùi mài kinh sử tập tành cung tên.
Công danh mong đợi ơn trên
Còn trong trần lụy hãy xin dấu mầu.

Gửi trình dễ dám khuyên đâu
Sắc phòng thương thận rượu hầu thương tâm
Thiếp xin chàng chớ đăm đăm
Những nơi cờ bạc chớ ham làm gì.
Thế gian lắm kẻ điên mê

Áo quần lam lũ người thì như ma.
Thiếp xin chàng lánh cho xa
Một niềm trung hiếu để mà lập thân.
Bấy lâu những đợi long vân
Đào thơ liễu yếu gửi thân anh hùng.

Xưa nay gái đội ơn chồng
Hiển vinh bõ lúc cơm sung cháo dền.
Ơn trời công đã được đền
Chàng nên quan cả thiếp nên hầu bà!

   Hết thời mẫu hệ người đàn bà thời nay không có quyền lực cao không nắm kinh tế nhưng họ có sợi lạt mềm họ biết lấy âm để chế ngự dương "Lạt mềm buộc chặt" càng mềm mỏng hiền dịu khi cần có nước mắt thì chẳng người chồng nào rời xa họ được. Nguyễn Trãi nhủ rằng :

Đạo vợ chồng tình sâu nghĩa ái
Lại chẳng nên mặt tái mày tăm
Chuyện đâu bỏ đấy cho êm
Đừng đem bên ấy về gièm bên ta.

Sách có chữ "nhập gia vấn húy"
Khi nói năng phải kỹ kiêng khem
Dịu dàng tiếng thuận lời mềm
Cứ lời chồng dạy mới yên cửa nhà.
Chớ nên cậy mình ta tài sắc

 Chồng nói ra nhiếc móc chê khen.
Nói càn như ở bậc trên
Thường khi động đến tổ tiên quá lời.
Cơn giận đến sự đời ngang ngửa
Dở dói ra nát cửa tan nhà

Chữ "tùy" là phận đàn bà
Nhu mì để dạ chua ngoa gác ngoài.
Dù lỗi phận gặp người tửu sắc
Hay gặp người cờ bạc lưu liên
Nhỏ to tiếng dịu lời êm

Dần dà uốn mãi may mềm được chăng !

"Phúc Đức tại mẫu" người mẹ người vợ không chỉ mang phúc đức cho con mà còn là hạt nhân liên kết cho nhiều thành viên trong một đại gia đình. Trong gia đình họ mạc có những mối quan hệ không trói buộc bằng tiền bạc. Con ơn cha mẹ không phải vì tiền bạc bỏ ra nuôi nấng anh chị em đến nhà nhau chơi không phải vì có vay mượn hay giúp đỡ tiền bạc hai nhà thông gia không phải vì thấy sang trọng giàu có mà viếng thăm nhau...tất cả các mối quan hệ ấy chỉ có thể tồn tại được nếu có tình cảm  Trong gia đình người phụ nữ chính là sợi dây tình cảm nối liền cha với con nối anh chị em lại với nhau nối các bậc thông gia cho gần gũi. Người mẹ người vợ được xem là người có khả năng và thiên chức điều hòa mọi thành viên một cách hữu hiệu nhất. Câu "Đàn ông xây nhà đàn bà xây tổ ấm" không chỉ đúng cho thời xưa mà cả thời nay.

  Gia đình hiện đại bây giờ khác xưa nhiều các mối quan hệ cũng thay đổi nhiều nhưng những lời dạy của Nguyễn Trãi trong "Gia huấn ca" hơn 500 năm qua vẫn còn đầy ý nghĩa. Ông đã khuyên nhủ và đề cao vao trò của người phụ nữ trong mọi mặt đời sống trong các mối quan hệ và cách đối xử với :  Cha Mẹ; Chồng; Con; Bạn hữu của chồng Chị em; Họ hàng; và trong các việc : thờ cúng; dạy con ở cho có đức; dạy con gái phải có đức hạnh; cách đối xử với tôi tớ...


Các bạn muốn xem toàn bộ "Gia huấn Ca" xin vào mục Album để đọc
SC 23/2/2009

https://vinhoffice.com

Saved as a favorite, I really like your site!

Saved as a favorite, I really like your site!

Сialis

It is in point of fact a nice and helpful piece of information. I am happy that you just shared this useful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

It is in point of fact a nice and helpful piece of information. I am happy that you just shared this useful info with us. Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

Sống Chậm

Linh Sơn đã bổ sung thêm nhiều về tín ngưỡng thờ Mẫu. Giữa tâm linh và tín ngưỡng với thực tế luôn có một sợi dây liên hệ. Liễu Hạnh là thần linh đầu thai xuống trần gian sau khi làm vỡ chén ngọc. Tuy vậy nếu thần linh không phù hộ độ trì cho người trần không có những điểm gần gũi với con người thì sẽ khó trường tồn có phải vậy không bạn ?

Sống Chậm

Anh Lecong và MP lại động viên rồi

Linh Sơn

Về mặt học thuật thì có mấy vấn đề nho nhỏ :
1/Chùa bà Bình dương thờ người phụ nữ có thật. Trong cuộc đời thật của bà có kỳ tích cứu 2 anh trai thoát chết trong bão (tí nữa cứu được cả cha). Dân quảng đông thờ bà dân đi biển cũng thờ bà.

2/Đạo Mẫu không liên quan mấy đến "Phúc đức tại mẫu". Đạo mẫu hay tam tứ phủ công đồng có mấy đặc điểm sau :
- Ảnh hưởng chế độ mẫu hệ thời nguyên thủy thờ phụ nữ nhiều hơn đàn ông)
- Tất cả Mẫu Đại vương ông Hoàng Cô Cậu đều là các thần linh trên trời dưới nước giáng trần và do yêu thương con người nên đầu thai nhiều kiếp trong hình dạng người.
- Nêu rõ tâm linh tiềm thức và lịch sử của người Việt cổ. Xin dẫn chứng :
+ Tam toà là ba mẫu: Trời Núi rừng và đất Sông suối (không có người)
+ Hầu hết thần linh đều là con Ngọc hoàng hoặc con của Vua bát hải ĐỘNG ĐÌNH. Điều này như một lời nhắn của tổ tiên về quê hương người Việt cổ tại động đình hồ (sau này Đức Thánh Trần cũng thành vua bát hải động đình).
+ Rất nhiều bà chúa và các tiên cô giáng trần trong hình hài người dân tộc Mường Nùng Tày điều này có thể phỏng đoán về nguồn gốc chung của các dân tộc Việt Mường Nùng Tày. Thời nay bằng khoa học khảo cổ nhân chủng ngôn ngữ đã chứng minh.

mp

Hay!

lecong

Gửi Sống Chậm

Cảm ơn bài đi chùa nghĩ về phúc đức tại mẫu của sống chậm.LC sẽ phải vào đọc nhiều lần đó. LC cũng đã đi chùa bà cách đây khá lâu. Năm nay ngoài đi chùa ơ Đà lạt thì cũng mới đi chùa Bái Đính về. Nhưng bài viết của Sông Chậm rất sâu sắc. Chúc luôn vui khỏe